PENDEKATAN REGGIO EMILIA: PROVOKASI DAN KERJASAMA DENGAN PENDIDIK AWAL KANAK-KANAK DI AMERIKA SYARIKAT.

Oleh: Zailani Zakaria & Asiah Munajam (2013).

Pendahuluan

Usia awal kanak-kanak merupakan masa emas (golden ages), di mana 80% perkembangan otak kanak-kanak mencapai kesempurnaan. Pada masa ini kanak-kanak  harus dirangsang dengan baik untuk membangunkan kecerdasan pelbagai. Perkembangan dunia pendidikan mula membuat orang dewasa sedar akan pentingnya pendidikan kanak-kanak sejak awal dan pelbagai sekolah juga menggunakan pelbagai model pendekatan pembelajaran untuk menarik perhatian kanak-kanak. Salah satu pendekatan pembelajaran yang digunakan ialah Pendekatan Reggio Emilia.

          Pendekatan Reggio Emilia bagi pendidikan awal kanak-kanak telah menarik perhatian pendidik, penyelidik dan sesiapa saja yang tertarik pada pendidikan awal kanak-kanak dengan amalan yang terbaik. Bahkan Persatuan Antarabangsa bagi Pendidikan Awal Kanak-Kanak (NAEYC) telah menyemak semula dari amalan yang sesuai dengan tahap perkembangan (DAP). Garis panduan ini juga disertakan contoh-contoh dari pendekatan Reggio Emilia. Ketika ini, Pendekatan Reggio Emilia telah diterima pakai di Amerika Syarikat, Britain, New Zealand, Australia dan banyak negara lain.

          Pada tahun 1988 muncul dua orang tokoh yang sinonim dengan pendekatan Reggio Emilia ialah Lella Gandini dan Baji Rankin. Lella Gandini merupakan seorang penulis dan guru berbangsa Itali. Beliau melanjutkan pelajaran hingga ke peringkat Phd. Kemudian beliau telah dilantik sebagai penasihat kepada pendekatan Reggio Emilia dalam Program Pendidikan Awal Kanak-kanak di Amerika Syarikat. Lella juga seorang penulis dan editor kepada  penerbitan dalam Bahasa Inggeris dan Itali mengenai Pendidikan Awal Kanak-kanak dan Cerita Rakyat Itali. Baji Rankin pula merupakan seorang Pengarah Eksekutif NMAEYC, agensi peneraju bagi T.E.A.C.H.  Early Childhood, New Mexico. Baji mengkaji Pendekatan Reggio Emilia dan komited membina  program pendidikan awal kanak-  kanak.

          Pendekatan Reggio Emilia percaya bahawa kanak-kanak belajar melalui interaksi dengan orang lain, termasuk ibu bapa, kakitangan dan rakan-rakan di persekitaran pembelajaran yang aktif. Pendekatan Reggio Emilia melihat anak-anak mempunyai sikap berdaya saing, kreatif, ingin tahu, imaginasi, intensif dan mempunyai keinginan untuk berinteraksi dan berkomunikasi dengan orang lain.

Susur galur perkembangan REA di Amerika Syarikat

Pada tahun 1988, Persidangan Tahunan National Association for the Education of Young Children (NAEYC) telah diadakan dan dihadiri seramai 25 peserta khusus untuk membincangkan pendidikan dan penjagaan awal menurut perspektif Itali. Lella Gandini & Baji Rankin memberi input berkaitan sebuah bandar kecil di Utara Itali, Reggio Emilia yang membangunkan pendekatan tersendiri untuk pendidikan dan penjagaan awal kanak-kanak (1 tahun – usia prasekolah). Siri pameran bergerak diadakan di New England, New York dan Massachusetts.

          Kemudian pada tahun 1990, Filippini, seorang pendidik Itali telah berkongsi idea baru mengajar kanak-kanak dalam Persidangan NAEYC di Washington DC. Respon daripada orang ramai agar REA dapat dilihat dan didengar secara lebih mendalam. Pada hari ini, REA menjadi sumber rujukan dalam pendidikan dan penjaga awal kanak-kanak kepada Amerika Syarikat dan negara-negara lain di dunia.

Sejarah Awal Reggio Emilia di Amerika Syarikat

Pada tahun 1987, REA tiba di Amerika Syarikat melalui pameran bergerak. 1988,Pembentangan REA di Persidangan Tahunan NAEYC.1990,Pendidik awal kanak-kanak Amerika Syarikat melawat Regio Emilia dan mempelajari tentang REA dan pada tahun 1991 Prasekolah RE diiktiraf oleh  Majalah ‘Newsweek’ sebagai ‘The Best  in The World” sehingga penghujung tahun 90-an REA masih menjadi pendebatan utama di antara AS guru, pengarah program, pendidik awal kanak-kanak, penggubal dasar kerajaan, dan ahli-ahli pertubuhan kebangsaan yang terlibat dengan pendidikan dan penjagaan awal kanak-kanak.

Sejarah Pendekatan Reggio Emilia

Kaedah atau pendekatan pendidikan Reggio Emilia Approach (REA), terutama untuk kanak-kanak  berbeza daripada pendekatan konvensional.  Pendekatan REA ini komited dan mencipta keadaan pembelajaran yang menggalakkan dan memudahkan kanak-kanak untuk membina kekuatan berfikir sendiri melalui penggabungan seluruh bahasa ekspresi, komunikasi, dan kognitif (Edward & Forman, 1993). REA ini adalah sebuah sistem yang kompleks, namun sangat menarik perhatian dunia pendidikan kanak-kanak selama 50 tahun terakhir ini. Pendekatan Reggio Emilia boleh dipandang sebagai sumber atau inspirasi untuk membantu pendidik, orang dewasa, dan kanak-kanak ketika mereka bekerjasama untuk membangunkan program pendidikan mereka sendiri.

          REA diasaskan oleh Loris Malaguzzi dan penduduk di kawasan sekitar Reggio Emilia di Itali selepas Perang Dunia Kedua. Saat itu, kerana jumlah pekerja lelaki berkurangan akibat perang, para wanita terpaksa menjadi tenaga kerja di kilang-kilang dan industri. Ditambah dengan keadaan yang penuh dengan  kehancuran dan kemusnahan harta benda, penduduk Reggio Emilia merasa perlu ada pendekatan baru terhadap cara mengajar anak-anak mereka. Mereka merasa bahawa pada tahun-tahun awal perkembangan kanak-kanak mereka membentuk diri mereka sebagai seorang individu. Bermula dari pemikiran inilah lalu diciptakan sebuah program yang berprinsip rasa hormat, tanggungjawab dan kebersamaan melalui penerokaan di dalam persekitaran yang menyokong dan memperkaya minat kanak-kanak.

Kurikulum  REA

 Visi Reggio Emilia tentang kanak-kanak sebagai pelajar yang berkebolehan  telah menghasilkan kanak-kanak yang cerdas mengikut model kurikulum REA ini. Kurikulum yang dibina adalah berdasarkan kepada kepentingan kanak-kanak. Topik untuk kajian diambil daripada perbualan kanak-kanak, masyarakat atau keluarga melalui peristiwa, serta kepentingan yang diketahui kanak-kanak misalnya takungan air, bayangan, dinosaur, dan lain-lain lagi.. Pasukan perancangan adalah komponen penting dalam membuat kurikulum. Guru bekerjasama untuk merumuskan hipotesis tentang kemungkinan arah dari suatu projek, bahan-bahan yang diperlukan, dan mungkin orang dewasa dan sokongan serta penglibatan masyarakat.

          Kurikulum ini bertujuan untuk kemajuan kanak- kanak tetapi kurang ruang lingkup dan urutan. Guru mengikuti kepentingan kanak-kanak dan tidak memberikan arahan fokus dalam memberikan pengajaran. Pendekatan Reggio Emila mempunyai keyakinan yang kuat bahawa kanak-kanak belajar melalui interaksi dengan orang lain, termasuk ibu bapa, kakitangan dan rakan-rakan di persekitaran belajar yang ramah.

          Kanak-kanak digalakkan untuk menggambarkan pemahaman mereka melalui salah satu dari bahasa simbolik, termasuk gambar, patung, bermain drama, dan menulis. Mereka bekerja bersama-sama menyelesaikan masalah-masalah yang timbul. Guru sebagai pemudah cara dan kemudian mengamati perdebatan mengenai sejauh mana kanak-kanak mampu menyelesaikan masalah. Semakan gambar (dan idea) dilakukan jika perlu, dan guru membiarkan kanak-kanak untuk mengulangi kegiatan dan mengubah setiap hasil kerja dalam tujuan kolektif pemahaman topik yang lebih baik. Guru terlibat dalam proses penerokaan dan penilaian, dan memerhatikan semua hasil perkembangan kanak-kanak dalam menyelesaikan masalah mengikut pemahaman mereka.

          Teras kurikulum Reggio Emilia adalah perancangan projek sebagai hasil dari minat kanak-kanak terhadap sesuatu perkara. Projek ini terhasil dari pengalaman pertama yang dirancang oleh guru untuk membantu kanak-kanak menjelajah adat budaya mereka atau persekitaran fizikal sekitar mereka atau hasil dari kejadian spontan seperti idea kanak-kanak atau soalan kepada guru. Hampir setiap pengalaman yang membangkitkan minat kanak-kanak boleh menjadi asas projek. Projek dilakukan secara mendalam dan terperinci, menggunakan variasi dalam kaedah penyelidikan dan sebuah gambaran pilihan dan sebuah bentuk grafik. Untuk melengkapkan proses penyiasatan atau penyelidikan melalui projek jangka panjang ini adalah kreativiti kanak-kanak dalam menggunakan bahan untuk menunjukkan dan menyampaikan pembelajaran mereka, menggunakan bahasa.

          Setiap langkah aktiviti kanak-kanak, guru memerhati, berbincang dan menafsirkan bersama hasil pemerhatian mereka, yang seterusnya membuat pilihan yang baru untuk ditawarkan kepada kanak-kanak. Dengan membincangkan dalam kumpulan dan memerhati semula pengalaman-pengalaman dan idea-idea kanak-kanak akan membesar dengan pemahaman mereka.

          (Dengan catatan bahawa banyak perkara terjadi di dalam kelas selain melakukan projek, sementara projeknya sendiri memerlukan sebahagian waktu dalam sehari. Waktu lain dihabiskan dalam aktiviti prasekolah tradisional, misalnya permainan drama dalam ruang yang sebenar, permainan angka, waktu membaca, menulis, bermain dengan penuh semangat , tanggung jawab di sekolah dan hanya bercakap dengan rakan-rakan).

Sokongan dan Penglibatan Orang Dewasa

Reggio Emilia menganggap kanak-kanak adalah  penting dalam masyarakat. Penglibatan masyarakat juga diperlukan sebagai ahli jawatankuasa sekolah yang memberikan pengaruh ketara pada polisi kerajaan dan daerah.

          Ibu bapa sebagai 'cermin peranan masyarakat', baik di peringkat sekolah mahupun peringkat kelas. Ibu bapa diharapkan menyertai dalam perbincangan tentang polisi sekolah, perkembangan kanak-kanak, kurikulum perancangan dan penilaian. Kerana majoriti ibu bapa yang bekerja pada siang hari, pertemuan diadakan di malam hari sehingga semua dapat ikut menyertai.

Beberapa Ciri Utama Awal Kanak-Kanak dalam Program Reggio Emilia:

 1. Peranan persekitaran sebagai guru ketiga

a. Dalam pendekatan Reggio Emilia, para pendidik sangat prihatin dengan apa yang ada di persekitaran sekolah mereka dan dalam mengajar kanak-kanak. Oleh kerana itu, perhatian yang sangat besar diberikan untuk  ruang kelas. Hal ini sering merujuk pada persekitaran sebagai guru ketiga.

b. Keindahan estetika dalam kelas-kelas dianggap sebagai bahagian penting sebagai wujud dan menghargai kanak-kanak serta persekitaran pembelajaran mereka.

c. Suasana kelas yang ceria.

d. Guru mengatur persekitaran yang menggalakkan kanak-kanak untuk melakukan penerokaan yang panjang dan penyelesaian masalah, dibuat dalam kelompok kecil, di mana terdapat kerjasama dan persaingan.

e. Dokumentasi hasil kerja kanak-kanak, tanaman, dan koleksi yang telah mereka buat dipamerkan dalam kelas.

2. Beberapa Bahasa Simbolik Kanak-kanak

a. Seni digunakan sebagai bahasa simbolik yang akan digunakan untuk mengekspresikan pemahaman mereka dalam projek yang telah mereka lakukan.

b. Sesuai dengan teori Howard Gardner mengenai kecerdasan majmuk, pendekatan Reggio Emilia menggunakan integrasi seni grafik sebagai alat untuk mengembangkan kecerdasan linguistik, sosial, dan kognitif.

c. Persembahan konsep dan hipotesis dalam beberapa bentuk seperti cetak, seni, pembinaan, drama, muzik, dilihat sebagai hal yang penting untuk pemahaman anak-anak.

3. Dokumentasi bersistematik dan kolektif

a. Mendokumentasikan dan memaparkan hasil kerja kanak-kanak, di mana kanak-kanak mengekspresikan, membangun, dan membina perasaan serta idea-idea dan pemahaman mereka

b. Serupa dengan pendekatan portfolio, dokumentasi hasil kerja kanak-kanak dalam proses perkembangan dipandang sebagai alat penting dalam proses pembelajaran untuk kanak-kanak, guru, dan ibu bapa.

c. Gambar kanak-kanak terlibat dalam pengalaman, kata-kata mereka apabila mereka  membincangkan apa yang mereka lakukan, perasaan, pemikiran, tafsiran pengalaman kanak-kanak melalui media visual dipaparkan sebagai persembahan grafik dinamik pembelajaran.

d. Guru bertindak sebagai perakam  untuk kanak-kanak, membantu mereka melayari dan meninjau kembali kata-kata dan tindakan dengan  menunjukkan apa yang telah mereka pelajari.

4. Projek jangka panjang

a. Menyokong dan memperkayakan anak-anak melalui projek jangka pendek (satu minggu) dan jangka panjang (sepanjang tahun sekolah), di mana dalam mengerjakan projek ini kanak-kanak akan memberi respons, dirakam, bermain, meneroka, membina dan menguji hipotesis, dan menyatakan  apa yang terjadi.

b. Projek yang berpusat pada kanak-kanak, mengikut minat mereka, akan menambah wawasan baru.

c. Selama projek berlangsung, guru membantu kanak-kanak membuat keputusan tentang arah kajian, cara-cara kumpulan akan melakukan penyelidikan terhadap topik, media perwakilan yang akan menunjukkan dan memaparkan topik.

5. Guru sebagai penyelidik

a. Peranan guru dalam pendekatan Reggio Emilia sangat kompleks. Bekerja sebagai wakil guru, peranan yang pertama dan utama adalah belajar bersama kanak-kanak. Guru adalah penyelidik, sumber daya dan panduan apabila guru meminjamkan kemahiran mereka kepada kanak-kanak.

b. Peranan guru menjadi pendidik yang mendengar, melihat, dan mendokumentasikan pekerjaan dan pertumbuhan kanak-kanak di dalam kelas dan merangsang pemikiran anak-anak.

c. Guru mempunyai komitmen untuk menggambarkan bagaimana akan mengajar.

d. Di kelas, guru bekerja berpasangan dan kerjasama, berkongsi maklumat dan memerhati bersama pembantu.

6. Hubungan Rumah dengan Sekolah

a. Kanak-kanak, guru, ibu bapa dan masyarakat yang interaktif  serta bekerja sama.

b. Komunikasi dan interaksi dapat memperdalam penyelidikan kanakk-anak dan membina teori tentang dunia di sekitar mereka

c. Program dalam pendekatan Reggio Emilia adalah berpusat pada keluarga. Visi dari pendidikan didasarkan pada hubungan yang memberi tumpuan pada setiap kanak-kanak dalam kaitannya dengan orang lain dan berusaha untuk menghidupkan dan menyokong hubungan timbal balik kanak-kanak dengan kanak-kanak yang lain, keluarga, guru, masyarakat, dan alam sekitar.

Prinsip Pembelajaran

Pendidikan berdasarkan pada komunikasi dalam hubungan guru -kanak-kanak, ibu bapa – kanak-kanak, guru -  ibu bapa. Hal ini mewujudkan persekitaran belajar yang sangat kaya bagi semua pihak yang terlibat. Dalam pendekatan Reggio Emilia, guru adalah seorang penyelidik dan sekolah dipandang sebagai tempat kajian  dan berkongsi pembinaan nilai dan makna.

Pendekatan Reggio Emilia banyak diterima sebagai program pra-sekolah.

A. Prinsip-prinsip Reggio Emilia yang berpusat pada kanak-kanak.

1. Kanak-kanak harus mempunyai kawalan atas pembelajaran mereka.

2. Kanak-kanak harus dapat belajar melalui pengalaman menyentuh, bergerak, mendengar dan                melihat.

3. Kanak-kanak mempunyai hubungan yang rapat dengan kanak-kanak lain

4. Kanak-kanak harus mempunyai peluang untuk mengekspresikan diri.

B. Pendekatan Reggio Emilia memerhatikan perkembangan kanak-kanak dan hubungannya dengan persekitaran mereka.

Ia dibahagikan kepada tiga iaitu:

a. Peranan persekitaran fizikal

Tujuan utama dalam perancangan ruang baru dan pengubahsuaian yang lama merangkumi integrasi dari  kelas masing-masing dengan  sekolah, dan sekolah dengan masyarakat. Pentingnya persekitaran hidup terletak pada keyakinan bahawa anak-anak boleh mewujudkan makna terbaik dan memahami dunia mereka melalui persekitaran yang menyokong; kompleks, pelbagai, berterusan, dan mengubah hubungan antara manusia, dunia pengalaman, idea-idea dan banyak cara untuk mengungkapkan idea. Ruang atau tempat yang digunakan dan segala sesuatu harus boleh menarik dan mengundang minat kanak-kanak namun tetap mengandungi unsur pendidikan. Kanak-kanak dan ibu bapa juga bekerja sama untuk mengumpulkan dan menguruskan bahan-bahan permainan di sekitar persekitaran yang akan digunakan.

b. Peranan alam sekitar sebagai guru

Dalam REA, para pendidik sangat memperhatikan persekitaran sekolah kerana persekitaran sekolah ini juga berperanan sebagai mendidik para pelajar. Penampilan dan keadaan kelas pun akhirnya menjadi keutamaan tersendiri pula. Bahkan, persekitaran sekolah sering disebut sebagai guru ketiga. Keindahan dan keceriaan persekitaran di dalam sekolah dianggap sebagai bahagian penting dari rasa hormat kepada pelajar dan persekitaran pembelajaran mereka.

          Suasana di dalam kelas ceria dan penuh dengan kegembiraan. Guru mengatur agar persekitaran belajar menggalak dan mencabar pelajar dalam eksplorasi dan penyelesaian masalah, biasanya dalam kelompok-kelompok kecil di mana kerjasama dan perbezaan pendapat bercampur namun tetap menyenangkan.

          Hasil kerja kanak-kanak, atau tanaman yang mereka tanaman, atau koleksi barangan yang dikumpulkan kanak-kanak dari alam dipaparkan di kelas dan persekitaran sekolah agar boleh dilihat oleh pelajar, guru dan ibu bapa. Terdapat kawasan bersama atau serba guna di sekolah yang boleh digunakan oleh kanak-kanak untuk pelbagai aktiviti seperti pementasan drama atau hanya berkumpul dengan kanak-kanak dari kelas lain untuk belajar bersama.

C. Ibu bapa merupakan komponen penting dalam pendekatan ini.

Ibu bapa dipandang sebagai rakan kongsi, penyumbang untuk anak-anak mereka. Guru menghormati setiap ibu bapa sebagai guru pertama dan melibatkan mereka dalam setiap aspek kurikulum. Hal ini dapat dilihat melalui penyertaan ibu bapa di dalam kelas. Program Reggio Emilia menggabungkan prinsip-prinsip dalam mengasuh kanak-kanak dan kehidupan rumah.

Peranan Guru dalam Pendekatan Reggio Emilia:

a) Membina pengetahuan dan pemahaman kanak-kanak.

b) Menggalakkan agar kanak-kanak mengeluarkan idea-idea, cara menyelesaikan masalah dan konflik.

c) Guru digalakkan untuk memudahkan kanak-kanak belajar dengan aktiviti perancangan dan pelajaran berdasarkan kepentingan kanak-kanak, mengajukan soalan untuk lebih memahami, dan secara aktif terlibat dalam kegiatan bersama kanak-kanak, bukannya duduk diam dan mengamati kanak-kanak belajar.

d) Menetapkan kelas dan benda-benda yang ada di kelas agar menjadi tempat yang menyenangkan.

e) Menetapkan jenis barang-barang di kelas agar dapat membantu kanak-kanak membuat keputusan mengenai benda-benda yang akan digunakan.

f) mendokumentasikan perkembangan kanak-kanak melalui visual, videotape, tape recorder, dan portfolio.

g) Apabila melakukan projek dengan kanak-kanak, guru juga dapat memperluaskan kanak-kanak belajar dengan mengumpulkan data seperti gambar, nota, video, dan perbualan yang boleh dimainkan semula di waktu lain.

h) Membantu kanak-kanak melihat hubungan yang ada antara pembelajaran dan pengalaman yang di dapatnya.

i) Guru perlu tetap aktif, sentiasa bersama dalam kegiatan kanak-kanak untuk membantu memastikan bahawa kanak-kanak memahami dengan jelas apa yang sedang;diajar.

j) Membantu kanak-kanak mengekspresikan pengetahuan yang mereka dapatkan atau miliki melalui bentuk-bentuk persembahan.

k) Membentuk hubungan yang baik dengan guru-guru lain dan para ibu bapa.

Objektif Pembelajaran Dalam Pendekatan Reggio Emilia:

a) Menghubungkan kekuatan idea-idea dan hak-hak kanak-kanak, potensi, dan sumber-sumber yang seringkali terabai.

b) Memperkenalkan kajian, penyelidikan, eksperimen dalam pembelajaran dengan konteks pembelajaran yang aktif, konstruktif dan kreatif.

c) Meningkatkan profesionalisme guru, menyokong suatu kesedaran yang tinggi terhadap nilai-nilai kerjasama dan kebermaknaan hubungan antara kanak-kanak dan keluarganya.

d) Menjadikan topik utama dari nilai-nilai penyelidikan, pemerhatian, interpretasi dan dokumentasi dari pengetahuan yang dibina dari proses berfikir kanak-kanak.

e) mengatur kunjungan terbimbing ke dalam program pendidikan, pameran budaya, seminar, dan kursus-kursus dalam issue pendidikan dan budaya awal kanak-kanak

Struktur Program

Tidak semua kanak-kanak diharapkan dapat melakukan perkara yang sama dan perbuatan  merekalah yang dinilai. Mereka melakukan aktiviti dalam kumpulan-kumpulan kecil, sendiri, di dalam atau di luar, atau di tengah bilik atau di serambi.

          Di persekitaran prasekolah, kanak-kanak dibahagi dalam kelas-kelas. Satu kelas terdiri daripada 25 kanak-kanak dengan 2 guru pendamping. Kumpulan ini terdiri dari kanak-kanak, guru-guru, dan keluarganya yang terlibat bersama untuk 3 tahun masa sekolah. Kenaikan tingkat kelas setiap tahun sesuai dengan keperluan kanak-kanak yang semakin bertambah dan berdasar pada minat kanak-kanak.

          Ketika pelaksanaan projek berkembang, guru-guru berhati-hati dalam membuat kelompok-kelompok kecil, biasanya tidak lebih dari 5 orang. Mereka percaya bahawa melakukan aktiviti  dalam kumpulan kecil membolehkan kanak-kanak untuk memahami rentak dan gaya berkomunikasi. Konflik yang berlaku tanpa kawan sebaya-perlawanan,  pembinaan semula idea-idea dan hipotesis-hipotesis-terlihat tidak hanya sebagai kegiatan belajar sosialisasi tapi sebagai sebahagian dari proses kognitif.

Keceriaan Kelas:

Banyak perhatian diberikan untuk paparan dan keadaan kelas dalam pendekatan Reggio Emilia. Tujuannya adalah untuk mencipta suasana yang menyenangkan, di mana kanak-kanak, keluarga dan guru merasa difahami dan santai. Persekitaran dipandang sebagai unsur penting daripada pendidikan dan merupakan cermin dari budaya sekolah dari masa ke masa. Fokus pada persekitaran mewakili atau merupakan cermin kepada  nilai-nilai estetika, organisasi, perhatian, komunikasi dan interaksi.

Atelier (Makmal)

Salah satu inovasi utama dari pendekatan Reggio Emilia adalah Atelier, sebuah studio dan makmal sekolah. Atelier adalah tempat untuk bereksperimen dengan bahasa visual tertentu atau pun gabungan, dengan atau tanpa kombinasi dengan bahasa verbal. Ada mini-ateliers di sebelah setiap kelas, yang digunakan untuk projek-projek sambungan. Ateliers ini dilengkapi dengan tanah liat, kawat, cat, pena, kertas, manik-manik, kerang dan pelbagai bahan kitar semula  yang digunakan oleh kanak-kanak dalam jangka pendek mahupun projek-projek jangka panjang dengan tujuan untuk mengekspresikan seratus bahasa kanak-kanak.

          Tujuan keceriaan kelas Reggio Emilia adalah proses belajar dilakukan dalam suasana bermain yang menyenangkan, tanpa tekanan dan paksaan, dan anak-anak berada dalam lingkungan eksplorasi yang sangat kaya. Mereka menjadi seniman, ahli sejarah, penyelidik, dan lain-lain, kegiatan yang membuktikan bahawa sebenarnya - apabila diberi kesempatan kanak-kanak akan menunjukkan kepintaran mereka.

Kesimpulan

Teras kurikulum Reggio Emilia adalah perancangan projek sebagai hasil dari minat kanak-kanak terhadap sesuatu perkara. Projek ini terhasil dari pengalaman pertama yang dirancang oleh guru untuk membantu kanak-kanak menjelajah adat budaya mereka atau persekitaran fizikal sekitar mereka atau hasil dari kejadian spontan seperti idea kanak-kanak atau soalan kepada guru. Prinsip pembelajaran Reggio Emilio terdiri dari 3 asas utama iaitu pendidikan yang berpusat pada anak dan memperhatikan perkembangan kanak-kanak serta hubungannya dengan persekitaran mereka yang dibahagikan kepada dua iaitu peranan persekitaran fizikal dan peranan persekitaran sebagai guru.

          Selain itu, ibu bapa juga merupakan komponen penting dalam pendekatan Reggio Emilia di mana dalam penyusunan kelas yang berasaskan Reggio Emilia, proses belajar dilakukan dalam suasana bermain yang menyenangkan, tanpa tekanan dan paksaan, dan kanak-kanak berada dalam lingkungan eksplorasi yang sangat banyak. Mereka menjadi seniman, ahli sejarah, penyelidik, dan lain-lain aktiviti yang membuktikan bahawa sebenarnya - apabila diberi kesempatan kepada kanak-kanak, mereka akan menunjukkan kepintaran mereka.

Sumber Rujukan: 

Roopnarine, J.L. & Johnson, J.E. 2005. Approaches to Early Chilhood Education. 4^th edition. Ohio: Prentice Hall.     

PENDEKATAN WALDORF DALAM PENDIDIKAN AWAL KANAK-KANAK

Oleh: Zailani Binti Zakaria

Pendahuluan

Pada masa kini semakin ramai guru dan ibu bapa yang menyedari akan pendidikan Waldorf. Sebagaimana Montessori dan Reggio, Wardolf yang berakar umbi di Eropah telah pun berkembang ke seluruh dunia. Ramai yang tertarik dengan pendekatan ini kerana mereka melihatnya sebagai alternatif kepada pendidikan tradisional dan sebagai ilham untuk meningkatkan mutu pendidikan (Edwards, 2002). Model Pendidikan Waldorf berkaitan dengan pendidikan awal kanak-kanak yang bertujuan untuk menggalakkan persekitaran pembelajaran yang sihat kepada kanak-kanak, pembelajaran yang tidak tergesa-gesa dan menyediakan persekitaran pembelajaran yang menggalakkan perkembangan kanak-kanak. Pendidikan Awal Kanak-kanak mengikut Pendekatan Waldorf menyediakan pelbagai perkhidmatan termasuklah pusat jagaan kanak-kanak di rumah, kumpulan ibu bapa dan kanak-kanak, program sokongan untuk ibu bapa, dan tadika yang menyediakan program  untuk kanak-kanak berusia antara 3 hingga 7 tahun (Oldfield, 2001). Pendekatan Waldorf diasaskan oleh Rudolf Steiner dan pertama kali dilaksanakan di Jerman.  

Rudolf Steiner dan Falsafah Antropologi

Rudolf Steiner dilahirkan di Austria pada tahun 1861 dan merupakan anak kepada seorang pegawai stesen kereta api. Beliau menghabiskan masa kecilnya di sebuah perkampungan petani di Austria. Rudolf mempelajari matematik, fizik, dan kimia dalam pengajian ijazah pertamanya di sebuah universiti di Vienna dan kemudian menyambung pengajian doktor falsafah di University Rostock.
   Selepas Perang Dunia Pertama, beliau memulakan usaha membangunkan dan mengembangkan ideanya berkenaan ketenteraman sosial di mana usaha gigihnya mendapat sambutan menggalakkan daripada semua pihak. Berdasarkan konsep yang diperkenalkan ini, beliau berpendapat bahawa masyarakat yang sihat perlu saling bergantung dalam  bidang ekonomi yang berkaitan dengan pengeluaran, penerbitan, serta penggunaan tenaga dan perkhidmatan. Dalam bidang politik pula, perkara yang diambil kira ialah mengenai hubungan sosial sesama manusia manakala dalam bidang kerohanian pula pandangannya lebih kepada aktiviti-aktiviti yang berkaitan dengan kemenjadian manusia. Ketiga-tiga bidang ini saling berkait antara satu sama lain dan yang paling penting ada tolak ansur demi mewujudkan perpaduan dalam masyarakat (Childs, 1991a).
     Malangnya, pada masa itu tiada  sokongan sepenuhnya diberikan  kepada Steiner untuk mengubah cara pemikiran tradisional di Jerman menyebabkan hasrat Steiner terbantut. Walau bagaimanapun, idea-idea beliau dimanifestasikan ke dalam bidang-bidang yang lain. Steiner juga menulis lebih daripada 50 buah buku dan menyampaikan lebih daripada 6000 syarahan yang mewakili dirinya sebagai saintis terkenal, pelukis, ahli falsafah, arkitek, dan pendidik sebelum meninggal dunia pada tahun 1925. Boleh dikatakan, peninggalan beliau  yang paling hebat ialah model pendidikan yang direkabentuk berdasarkan kepada pandangan  falsafah beliau dan teori perkembangan kanak-kanak (Richard, 1980; Steiner, 1982).

        Apa sahaja gambaran daripada falsafah Steiner adalah bermula daripada falsafah antropologi dari Greek; antro bermaksud lelaki dan sophia yang bermaksud kebijaksanaan.Ramai yang berpendapat bahawa antropologi ialah kajian mengenai kombinasi antara kemanusiaan dan kerohanian. Matlamat ilmu antropologi ini ialah untuk menunjukkan kebenaran atau pengetahuan baru, dan bukannya dihasilkan mengikut mana-mana prinsip tertentu yang membuatnya menjadi ortodoks. Keutamaannya adalah untuk mengetahui kebenaran tentang hal-hal kerohanian (Wilkinson, 1996).

           Komponen kedua dalam kajian kemanusiaan sebagaimana yang dikehendaki oleh Steine ialah mengenali diri sendiri iaitu setiap individu itu harus membina kekuatan diri dalam pelbagai bidang. Melalui kajian dan penerokaan mengenai  hal-hal intelektual, usaha-usaha artistik, kraf dan kemahiran tenaga buruh dan meditasi kerohanian, seseorang itu boleh meningkatkan kekuatan dan semangat dalam diri mereka. Sifat semula jadi manusia yang tidak dapat lari daripada menghadapi pengalaman di dunia, tetapi mereka mesti meletakkan diri dalam situasi sebenar dalam satu kedudukan pengasingan  dan tidak menguasai diri mereka (Wilkinson, 1996, p.53). Steiner merasakan bahawa melalui falsafah dan ilmu kemanusiaan, nilai kerohanian, jiwa dan tubuh badan untuk sebuah kehidupan dapat disediakan dan direalisasikan untuk pertumbuhan dan pembelajaran yang berterusan.

Teori Steiner mengenai Perkembangan Kanak-kanak

Steiner sentiasa konsisten dengan kepercayaannya dalam bidang antropologi,  seterusnya mencipta teorinya sendiri berkenaan dengan perkembangan kanak-kanak. Beliau mencadangkan 7 tahun kitaran yang merangkumi aspek perkembangan fizikal dan kerohanian. Dalam tempoh 7 tahun pertama kehidupan, Steiner merasakan bahawa perkembangan kanak-kanak lebih tertumpu pada bentuk fizikal tubuh badan. Mereka meniru orang-orang  dewasa di persekitaran mereka untuk mengenali dunia. Mereka juga melatih diri dengan pekerjaan sebenar melalui bermain dan projek-projek kraf tangan. Serentak dengan itu, perkembangan kerohanian sepatutnya baik berasakan konsep boleh yang digarap oleh Steiner dan dipupuk melalui drama atau simulasi. Tempoh masa tujuh tahun pertama inilah merupakan masa yang penting bagi kanak-kanak untuk meneroka alam fantasi dan imaginasinya.  Pada tahap ini, Steiner berpendapat bahawa pengajaran secara formal sangat tidak sesuai bagi kanak-kanak.

            Dalam kitaran tujuh tahun kedua iaitu lingkungan umur 7 hingga 14 tahun kanak-kanak Kanak-kanak mula sedar tentang dunia sekeliling mereka dan mula memahami arahan serta boleh belajar secara formal . Pada peringkat ini, kanak-kanak mulai memahami akan perasaan dan konsep kerohanian. Hubungan sesama insan juga mulai berkembang pada peringkat ini.

            Peringkat umur 14 hingga 21 tahun yang merupakan kitaran 7 tahun ketiga, manusia  telah mula mencapai tahap akil baligh dalam kehidupan mereka. Mereka mula menggabungkan kepintaran mereka mula berfikir secara abstrak. Perasaan untuk bebas dan berdikari mulai berkembang pada tahap ini dirasai dan pelajar mula meneroka dan berhubungan secara sendirian. Steiner menggariskan 7 tahun kitaran dan karektor-karektor yang bersesuaian mengikut susur galur kehidupan sehinggalah mencapai usia 85 tahun (Wilkinson, 1996).

            Kesimpulannya, bersandarkan kepada teori perkembangan ini menunjukkan Steiner percaya kepada pendidikan. Beliau merasakan bahawa kanak-kanak mesti berkembang secara menyeluruh dari aspek fizikal tubuh badan, jiwa dan kerohanian. Tumpuan hendaklah diberikan kepada mendidik semua kanak-kanak kerana membangunkan kebolehan kanak-kanak adalah lebih penting daripada mengajar kanak-kanak memahami pelajaran. Ini bermakna bahawa mengajar kanak-kanak memahami dan mengenali diri mereka adalah lebih baik daripada  mengajar mereka tentang fakta dan ilmu daripada buku. Steiner juga percaya bahawa pembelajaran yang sesuai  terutamanya untuk peringkat menengah adalah mengikut tahap umur dan peringkat yang telah ditetapkan.

Pendidikan Waldorf mengikut Konteks Sejarah

Steiner akhirnya berpeluang menyampaikan sendiri teori perkembangan dan pandangannya dalam pendidikan pada akhir Perang Dunia Pertama. Selepas Steiner menyampaikan syarahannya di Waldorf-Astoria Cigarette Factory, pemilik kilang tersebut iaitu Emil Molt mula tertarik dengan idea-idea Steiner dan mencadangkan Steiner membuka sebuah sekolah kepada anak-anak pekerja di kilangnya. Steiner menyahut cabaran itu dengan memberikan beberapa syarat iaitu:

• Sekolah mestilah diuruskan oleh guru dan bukannya pihak pentadbir.

• Kurikulumnya mestilah berasaskan impian dan cita-cita yang tinggi.

• Pentingnya untuk mempunyai impian, kebenaran, dan perasaan tanggung jawab terhadap tiga aspek perkembangan sosial.

• Guru-guru hendaklah dipilih oleh Steiner dan dilatih mereka melalui syarahan dan meditasi kendaliannya.

           Sekolah Waldorf yang pertama dibuka pada tahun 1919 apabila pemilik kilang itu, Emil Molt menerima syarat-syarat yang ditetapkan Steiner. Emil Molt juga menyediakan pembiayaan dan tempat untuk sekolah itu. Sambutan amat menggalakkan selepas beberapa bulan sekolah ini dibuka. Dalam tempoh 20 tahun, lebih daripada 6 buah sekolah Waldorf dibuka di Jerman, 7 buah lagi di negara-negara lain di seluruh dunia. Apabila rejim Nazi menguasai Jerman pada tahun 1939, kerajaan menutup semua sekolah-sekolah Waldorf kerana menganggap sekolah-sekolah tersebut mengajar kanak-kanak diajar berfikir tentang diri mereka sendiri. Sebaik sahaja rejim Nazi  lumpuh, sekolah-sekolah itu dibuka semula dengan semangat baru dan semakin maju.

       Sekolah-sekolah Waldorf adalah berdasarkan kepada budaya Jerman dan berpusatkan murid daripada idea-idea Steiner yang merangkumi 3 bidang pengurusan utama iaitu politik, kerohanian, dan ekonomi. Jerman Selatan secara dasarnya berminat dengan idea-idea Steiner mengenai kebebasan, kesamaan dan persaudaraan. Idea-idea Steiner bukan sahaja menjadi daya tarikan kepada negara Jerman sahaja malahan turut menarik minat kepada pendidik-pendidik di seluruh dunia. Kini, lebih daripada 800 buah sekolah Waldorf dibina di lebih 40 buah negara di seluruh dunia dan lebih daripada 150 buah daripada sekolah-sekolah itu dibina di Amerika Utara. Sebilangan sekolah-sekolah Waldorf ini hanyalah menyediakan pendidikan di peringkat tadika sahaja, dan ada juga yang menyambung pendidikan dari tadika sehingga peringkat gred ke-12 atau gred ke-13.

           

Tadika Waldorf

Tadika Waldorf berbeza dengan tadika-tadika yang biasa kita lihat. Tadika Waldorf menyediakan pendidikan kepada kanak-kanak yang berusia antara tiga hingga enam tahun bersesuaian dengan kitaran 7 tahun pertama sebagaimana yang dinyatakan dalam teori perkembangan Steiner. Kurikulum meliputi permainan imaginatif, cerita-cerita dongeng, cerita rakyat dan cerita-cerita teladan, peniruan, aktiviti-aktiviti seni, aktiviti yang menunjukkan pekerjaan sebenar seperti menjahit, membuat roti, bermain alat muzik, menari, drama dan kesedaran tentang alam semula jadi, serta musim dan kitarannya.

        Steiner berpendapat kanak-kanak pada tahap tadika sedang berusaha mengembangkan fizikal tubuh badan dan apa yang  mereka kehendaki. Oleh itu, aktiviti yang dijalankan tidak memerlukan suasana akademik dan lebih kepada hands-on. Menurut Steiner, Banyak peluang akan wujud semasa aktiviti dijalankan di tadika dan beliau percaya itu akan mengembangkan lagi kehendak kanak-kanak. Alat mainan di tadika juga hendaklah dalam bentuk yang biasa  'open ended' bagi menggalakkan imaginasi kanak-kanak berkembang dengan sempurna. Selain itu, objek di dalam kelas kebanyakannya bahan semula jadi seperti buah labu, ranting, "pinecones & pebbles' dan sebagainya.

     Tadika Waldorf tidak mengamalkan pengajaran formal dan  dibentuk supaya ada kesinambungan dengan suasana di rumah. Apa yang lebih penting ialah kurikulum yang dibina adalah dapat menyediakan asas perkembangan yang baik dan menyumbang kepada kegembiraan dan kesihatan jangka panjang dan lebih-lebih lagi kepada perkembangan kanak-kanak secara menyeluruh.

Sekolah Bergred Waldorf

Setelah berusia 7 tahun, kanak-kanak akan meneruskan tahap persekolahan  di gred dua hingga lapan. Dalam tempoh masa kitaran 7 tahun kedua ini kanak-kanak masih lagi bersama guru dan rakan-rakan pelajar dari kelas yang sama. Tujuannya adalah untuk memberikan kanak-kanak hubungan  yang berkekalan dan membentuk persekolahan yang konsisten kepada kanak-kanak. Ia juga sebagai salah satu cara bagi mengelakkan guru menjadi lembap atau pasif. Maka, guru dan murid akan bersama-sama dalam tempoh tujuh tahun kedua sehinggalah murid itu melalui peringkat tumbesaran.

            Berdasarkan kepada teori Steiner, Kanak-kanak pada tahap kedua ini telah bersedia untuk belajar subjek-subjek akademik. Mereka telah mempunyai asas-asas pendidikan yang cukup daripada pengalaman mereka di tadika sebelum ini. Kesedaran mereka mengenai dunia luar juga telah berkembang dengan baik. Nilai-nilai kerohanian dan perasaan juga telah berkembang dengan baik. Bidang-bidang akademik yang biasa seperti  membaca, menulis, kemahiran-kemahiran bahasa, matematik, geografi, sejarah dan sains akan diajar oleh guru supaya  kanak-kanak dapat menerokai ilmu dan  mahir dalam bidang-bidang tersebut.

            Mengikut jadual harian di sekolah Waldorf, setiap pagi guru akan menyambut kedatangan murid dan  memberi ucap selamat dan kata-kata pujian supaya murid-murid bersemangat untuk meneruskan pembelajaran. Kemudian semua kelas akan berkumpul untuk menjalankan sesi pagi. Pembelajaran utama bermula dalam tempoh masa 2 jam. Kelas ini akan menggunakan pelbagai pendekatan bukan setakat syarahan sahaja tetapi juga  pelbagai aktiviti yang sesuai dengan jadual kurikulum pada hari tersebut akan dijalankan. Pada waktu tengah hari kanak-kanak diberi peluang untuk menyertai aktiviti yang kurang akademik seperti seni, muzik dan aktiviti praktikal. Mata pelajaran yang sama mungkin akan diterokai selama 3 – 4 minggu sebelum mata pelajaran  baru diperkenalkan.

Latihan Guru Waldorf

Oleh sebab falsafah Waldorf diuruskan dengan baik dan kandungannya juga merangkumi pelbagai komponen terancang, maka guru-guru Waldorf perlu dilatih agar memahami  falsafah dan teori bagaimana cara  untuk mengaplikasikan  idea-idea tersebut dengan cara yang betul di dalam kelas.Kini terdapat lebih 50 sekolah latihan sepenuh masa di seluruh dunia di mana sekurang-kurangnya 8 daripadanya di Amerika Syarikat. Salah satu Kolej Latihan Rudolf Steiner terletak di California, Amerika Syarikat. Kolej ini menawarkan pelbagai program dan kursus-kursus untuk melatih  guru, pendidik guru, pengikut-pengikutnya, dan sesiapa sahaja yang berminat dengan Steiner dan  teorinya.

Ciri-ciri Program Waldorf

Mewujudkan  Masyarakat Penyayang dalam Kalangan Pelajar
Pendekatan Waldorf  dalam pendidikan awal kanak-kanak mengandungi unsur-unsur kemasyarakatan. Rudolf Steiner telah membincangkan secara terperinci perkara-perkara penting mengenai persekitaran fizikal, kumpulan umur, perancangan aktiviti, jadual dan hubungan sosial dalam program ini. Antara elemen-elemen yang terdapat di Tadika Waldorf ialah:

•  Kepekaan kanak-kanak kepada persekitaran.

•  Kepentingan bermain dan peniruan.

•  Faedah daripada kumpulan pelbagai umur.

•  Mewujudkan ritma dan rutin.

               Kelas Waldorf dibentuk seperti di rumah sebagai kesinambungan antara sekolah dan rumah. Menurut Waldorf, kanak-kanak sangat sensitif dengan persekitarannya. Mereka berupaya menyerap semua pengalaman pembelajaran melalui lima deria. Oleh itu, guru mestilah bijak melakukan susun atur dan reka bentuk dalam dan luar kelas yang akan digunakan oleh kanak-kanak. Selain itu, keindahan dan keceriaan  di dalam kelas juga  memainkan peranan untuk menarik minat kanak-kanak. Warna memainkan peranan yang amat penting, contohnya warna yang garang akan memberikan rangsangan yang terlebih manakala warna yang lembut akan memberikan rasa selesa dan tenang. Oleh kerana itu, Steiner mencadangkan supaya kelas bagi kanak-kanak perlulah dengan warna kosong yang lembut tanpa dihiasi dengan sebarang tampalan kertas dinding. Suasana menarik yang ringkas seperti perabot kayu dengan warna asli, langsir daripada natural fiber dan mainan buatan tangan menjadi keutamaan. Keadaan ini bagi membolehkan kanak-kanak meningkatkan imaginasi dengan keadaan yang tenang dan selesa. 

Pengajaran untuk Mempertingkatkan Perkembangan dan Pembelajaran

Terdapat beberapa kepercayaan  yang didokong oleh guru-guru Waldorf berkaitan dengan pendidikan awal kanak-kanak iaitu:

• Hormat-menghormati, keterujaan dan dilindungi. 

• Menghormati dan memandang tinggi kepada kanak-kanak.

• Menyediakan persekitaran yang menarik dan responsif.

• Hubungan kanak-kanak dengan pengalaman deria.

• Kerjasama sesama rakan sebaya.

• Kanak-kanak belajar melalui pengalaman.

• Sikap bertanggung jawab dan menjaga keselamatan diri.

      

     Membina Kurikulum yang Sepadan dan Sesuai 

• Memupuk  pemikiran kanak-kanak bermula dari minda, hati,  sosial, emosi, kerohanian, moral,fizikal dan intelektual kanak-kanak.

• Mempertingkatkan perkembangan secara holistik dari aspek:
  
  • Perkembangan kerohanian
  • Perkembangan fizikal
  • Perkembangan intelektual
  • Mengekalkan integriti intelektual.

• Menggabungkan pelbagai variasi dalam aspek disiplin  

• Merangkumi kepelbagaian budaya

Menaksir Pembelajaran Kanak-kanak

• Tiada lagi pendekatan tradisional dalam  penaksiran.

• Membina hubungan yang baik sesama ahli keluarga.

• Kebebasan untuk melangkah ke hadapan.

• Melihat kanak-kanak sebagai individu yang bernilai.

• Pemerhatian untuk melihat perkembangan kanak-kanak. 

Sumber Rujukan:

Roopnarine, J.L. & Johnson, J.E. 2005. Approaches to Early Chilhood Education. 4^th edition. Ohio: Prentice Hall.